Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, Jurnalistlər günü münasibətilə İran İslam Respublikasının sabiq lideri şəhid Ayətullah Xameneinin, xəbər mediasının və jurnalistin əhəmiyyəti ilə bağlı çıxışlarından seçilmiş fikirlərə nəzər salırıq. Mətni hörmətli oxucuların diqqətinə təqdim edirik.
Mətbuatın siyasi təfəkkürün artırılmasında və fitnə və təxribatlarla mübarizədə rolu
Mətbuat sahəsində çalışanlar həyatın ümumi məsələləri və ictimai dəyişikliklərlə bağlı başqaları ilə müqayisədə daha çox məlumatlılığa, uzaqgörənliyə, düzgün dəyərləndirmə qabiliyyətinə və həmçinin fikir açıqlığına malik olmalıdırlar. Məhz bunun əsasında onların vəzifəsi ölkə və cəmiyyət insanlarına zəruri məlumat və maarifləndirməni çatdırmaqdır.
Xalqın siyasi anlayış və dərk qabiliyyətinin, siyasi cərəyanların və motivlərin təhlili və tanınması bacarığının artırılması xəbər agentlikləri və media qurumlarının fitnə və hiylələri ilə mübarizə aparmaq üçün zəruridir.
Bugünkü dünyada mətbuat ictimaiyyətin siyasi təfəkkürün artırılması, insanlarda siyasi düşüncə ruhunun və siyasətə diqqətin təşviq edilməsi istiqamətində hərəkət etməlidir. Çünki siyasi təfəkkürü yüksək olan bir cəmiyyətdə insanların zərərli təsirlərə məruz qalma ehtimalı daha azdır.
Xalqın siyasi anlayış və dərk qabiliyyətinin, siyasi dalğaları, cərəyanları və motivləri təhlil etmək və tanımaq bacarığının artırılması böyük xəbər qurumlarının fitnə və hiylələri ilə mübarizənin zəruri şərtidir. Bunun üçün mətbuat öz vəzifələrini yerinə yetirməlidir.
Mətbuat cəmiyyətində mətbuatın qəti və ayrılmaz vəzifələrini yerinə yetirməyən şəxslər ədalətsizliyə və mətbuat sahəsində fasiqliyə yol vermiş olurlar.
Mətbuat dedikdə sağlam mətbuat nəzərdə tutulur. Yəni mütləq hökumətin tərəfdarı olan mətbuat deyil. Mən bunu bölgü apararkən izah edəcəyəm. Sağlamlıq yolunu tutan, düşmənçilik və bədxahlıq niyyəti daşımayan mətbuat nəzərdə tutulur. Belə mətbuat hansı sahədə qələm işlətməsindən asılı olmayaraq — siyasi, mədəni, iqtisadi sahədə, xarici və ya daxili məsələlər haqqında yazsın — gördüyü hər bir işdə sistemin mənafeyinə xidmət etmiş olur. Nə üçün? Çünki xalqın məlumatlılığını artırır. İslam Respublikasında mətbuatın mövqeyi bundan ibarətdir. (13.02.1375) 2 may 1996-cı il.
Mətbuat azadlığı medianın missiyasına və cəmiyyətin sağlamlığının qorunmasına xidmət etməlidir
Bu gün mətbuatın missiyası məsələsi, azadlıq sözü ilə yanaşı, həqiqətən də çoxsaylı çıxış və müzakirələrin əsas mövzusuna çevrilib. Burada diqqət yetirilməli olan məqam budur ki, mətbuatın missiyası müəyyən bir məqsəddir və həmin məqsədə çatmaq üçün bir vasitəyə ehtiyac var. Bu vasitə isə “azadlıq”dır.
Mətbuat azadlığı mətbuatın öz missiyasını təmin edən vasitə olmalıdır. Mətbuatın missiyası hərtərəfli və heç bir məhdudiyyət tanımayan azadlığın qurbanına çevrilməməlidir! Bu, Qərbin və Qərb təsiri altında olan qüvvələrin planlaşdırıcıları və icraçıları tərəfindən hətta sərhədlərdən kənarda belə bu gün açıq şəkildə həyata keçirilməsinə çalışılan bir məsələdir və əslində onlar artıq niyyətlərini gizlətməkdən belə əl çəkiblər! (30.10.1375) 20 yanvar 1997-ci il.
Cəmiyyətin atmosferini qardaşlıq, mehribanlıq və xoş niyyət mühitinə çevirək. Mən cəmiyyətin atmosferinin şübhə və bədgümanlıq mühitinə çevrilməsinin tərəfdarı deyiləm.
Bu vərdişləri özümüzdən uzaqlaşdırmalıyıq. Təəssüf ki, belə bir hal adiləşib: Qəzetlər, media və bu gün günü-gündən daha da çoxalan, genişlənən və mürəkkəbləşən müxtəlif kommunikasiya vasitələri bir-birini ittiham etmək üsulunu seçiblər. Bu, yaxşı hal deyil. Bu, qəlbimizi qaraldır, həyat mühitimizi zülmətə çevirir.
Günahkarın öz günahının cəzasını çəkməsi ilə bunun heç bir ziddiyyəti yoxdur. Lakin mühit günahın yayılması mühiti olmamalıdır. Böhtan atmaq, başqalarını şayiələrə, xəyali və əsassız məsələlərə görə ittiham etmək düzgün deyil.
Elə burada bunu da deyim: Məhkəmələrdə, hətta televiziyada da yayımlanan proseslər zamanı bir təqsirləndirilən şəxsin dilindən başqa bir şəxs haqqında hər hansı bir söz deyilməsi şəri baxımdan höccət və dəlil sayılmır. Bəli, təqsirləndirilən şəxs məhkəmədə özü haqqında nə deyərsə, bu, höccətdir. (20.09.2009)
Əgər diqqətiniz yayınsa, qəflətə düşsəniz, diqqətinizi itirsəniz, başqa bir şeylə məşğul olsanız və qarşı tərəfin nə etmək istədiyini əvvəlcədən görə bilməsəniz, mütləq zərbə alacaqsınız. Düşmən yatmayıb; o ayıqdır:
«وَإِنَّ أَخَا الْحَرْبِ الْأَرِقُ، وَمَنْ نَامَ لَمْ يُنَمْ عَنْهُ»
“Şübhəsiz ki, müharibə adamı daim ayıq-sayıq olandır; kim yatsa, düşmən onun qarşısında yatmayacaq.” (Nəhcül-Bəlağə, 62-ci xütbə)
Sizin diqqətinizin yayınması, öz mövqeyinizdən xəbərsiz olmağınız qarşı tərəfdə dayanan düşmənin də diqqətinin yayınması demək deyil. O, ola bilsin ki, tam ayıqdır və sizə zərbə vura bilər. Buna görə də hamı diqqətli və ayıq olmalıdır.
Bizim məsul şəxslərə də, xalqa da dəfələrlə deməyimizin, tövsiyə və təkid etməyimizin, özünüzü ikinci dərəcəli məsələlərlə məşğul etməyin deməyimizin səbəbi də budur.
Mətbuata, mediaya, qəzetlərə, bu gün geniş yayılmış internet platformalarına dəfələrlə tövsiyə etməyimizin səbəbi də budur ki, insanların zehnini məşğul edən yanlış sözləri və əsassız məlumatları onların düşüncə mühitinə daxil etməkdən çəkinin.”
Şayiə yayılması və böhtanla mübarizə – xalqın dövlət məsul şəxslərinə etimadının qorunmasının zəruri şərtidir
Bəzi insanlar — istər mətbuat nümayəndələri olsun, istərsə də müxtəlif şəxslər — tövsiyələrə qulaq asmırlar. Onlar bizdən tövsiyə istəmirlər. Bəzi qurumların, mətbuat və media orqanlarının siyasətini kimin müəyyən etdiyi və harada müəyyənləşdirdiyi məlum deyil. Onların qazancı ixtilaf yaratmaqdadır.
Amma ölkənin mənafeyini istəyən, həqiqətlərin üstün gəlməsini arzulayan insanlara tövsiyəm budur ki, bu cüzi və əsassız ixtilaflardan əl çəksinlər. Şayiə yaratmaq və şayiə yaymaq düzgün deyil.
İnsan açıq və aşkar şəkildə görür ki, ölkənin yükünü çiyinlərində daşıyan dövlət məsul şəxslərinə bəzi insanlar böhtan atır, onlar haqqında şayiələr yayırlar. Bunun heç bir fərqi yoxdur: istər prezident olsun, istər parlamentin sədri, istər Məsləhət Şurasının sədri, istərsə də məhkəmə hakimiyyətinin başçısı. Bunlar ölkənin məsul şəxsləridir. (09.01.2013)
Ölkənin məsul şəxsləri müəyyən bir işi idarə etmək səlahiyyəti onlara həvalə edilmiş insanlardır. Xalq onlara etimad göstərməli, onlar haqqında xoş niyyətdə və xoş gümanda olmalıdır. Şayiə yaymaq olmaz.
Düşmən də məhz bunu istəyir. Düşmən şayiə yaymaq istəyir. İnsanların bir-birinə, eləcə də dövlətin məsul şəxslərinə qarşı bədbin və pis münasibət bəsləməsini istəyir.
Bu cərəyanların başında duran insanlar da var. İnsanın bu adamlara böhtan atmasına nə ehtiyac var? Onların qeybətini etməyə nə ehtiyac var? Açıq şəkildə deyə biləcəkləri kifayət qədər sözləri var. Elə həmin açıq sözləri desinlər, izah etsinlər, aydınlaşdırsınlar, məsələ də aydın olacaq.
Əlbəttə, məntiqli tənqid etmək, düzgün söz söyləmək olar. Açıq şəkildə söylənə biləcək o qədər məsələ var ki, insan bunları dilə gətirsə, ümumiyyətlə qeybət sayılmır və insan tənqid edə bilər.
Bəli, şübhəsizdir ki, bu gün cəmiyyətimizdə doğru və haqq olan bir cərəyan mövcuddur. Müxtəlif yollarla cəmiyyəti korlamaq və inqilabı öz istiqamətindən yayındırmaq istəyən yanlış cərəyanlar da var. Buna heç bir şübhə yoxdur. (25.11.2009)
Cinayətkar və təqsirləndirilən şəxslərin nüfuzuna xələl gətirməkdən çəkinmək və ailələrin ləyaqətini qorumaq
Hətta fərz edək ki, bir şəxs həqiqətən də cinayət törədib, bu cinayət səlahiyyətli məhkəmədə sübuta yetirilib və həmin şəxs cəzaya məhkum edilib, məsələn, həbsxanaya göndərilib. Onun adını qəzetlərdə dərc etməyimizin nə ehtiyacı var ki, həmin şəxsin məktəbə gedən övladı artıq məktəbə getməyə utanıb oraya gedə bilməsin?
Nə olar ki, həmin şəxs həbs müddətini başa vursun, azadlığa çıxsın, özü və ailəsi normal həyatlarını davam etdirsinlər? Cinayət törətdi, cəzasını çəkdi, məsələ də bununla bitdi. Mütləq onun rüsvay edilməsi lazımdırmı?
Bu, çox mühüm məqamlardan biridir. Əlbəttə, bu sözlərin yalnız məhkəmə hakimiyyətinə aid olduğunu düşünmək olmaz. Həm hakimiyyətin məsul şəxsləri, həm hakimiyyət xaricində olan şəxslər, həm də media bu sözlərin ünvanlandığı tərəflərdir.
Digər tərəfdən, məhkəmə hakimiyyətinin fəaliyyətini də sual altına almaq olmaz. Hakimiyyətin gördüyü hər bir işə “Xeyr, bunun altında başqa bir məsələ var, burada hansısa məqsəd güdülür” demək düzgün deyil. Heç kim belə davranmamalı və belə danışmamalıdır.
Eyni zamanda, digər tərəfdən də insanlar yalnız müəyyən mənada təqsirləndirilən şəxs olduqları üçün bu ittihamın açıq şəkildə elan edilməsinə, ictimaiyyətə çatdırılmasına yol verilməməlidir.
İctimaiyyətin bu məsələdən nə faydası var? İctimaiyyətin Zeydin, Əmrın və ya Bəkrin hansısa qanunsuz əməli törətməkdə ittiham edildiyini bilməsinin nə faydası var? Buna diqqət yetirmək lazımdır. (27.06.2011)
Tənqid qarşısında geniş dünyagörüşlü olmaq və konstruktiv tənqidlə media təxribatını fərqləndirmək
Tənqidi dinləmək üçün geniş ürəkli, açıq fikirli və diqqətlə dinləyən olun. Sizi tənqid etmələrindən heç bir zərər görməzsiniz.
Əlbəttə, edilən tənqidlərin hamısı eyni deyil. Bəziləri islah etmək məqsədi daşımır, əksinə, dağıtmaq məqsədi güdür. Bunu görürük. Həm öz mətbuatımızın müəyyən hissəsində, həm də onların arxasında dayanan qüvvələrdə bunu müşahidə edirik.
Onlarla xarici radio və televiziya, xarici və beynəlxalq ictimai media qurumları elə söz və fikirlərin ixtiyarındadır ki, onların əsas məqsədi dağıtmaqdır; yəni islah etmək niyyətləri yoxdur. Onların yaydıqları və qeyd etdikləri məlumatların məqsədi dağıtmaqdır.
Buna görə də onların söylədiklərinin içində həqiqət, qeyri-həqiqət, reallığa zidd və hətta gerçəkliyin tam əksi olan hər şeyə rast gəlmək mümkündür. Bəzən kiçik bir məsələni böyüdürlər, bəzən isə heç mövcud olmayan bir şeyi qəti həqiqət kimi təqdim edirlər.
Bunlar var. Bu, dağıdıcı fəaliyyət, yəni təxribatdır.
Lakin bunların yanında tənqid də mövcuddur; islah məqsədli, xeyirxah və xoş niyyətli tənqidlər. Bəzən bu tənqidlər sizin dostlarınız tərəfindən edilir, bəzən isə hətta sizin dostunuz və tərəfdarınız olmayan insanlar tərəfindən səsləndirilir.
Bəzən insana elə bir tənqid, nöqsan və ya irad bildirilir ki, həmin şəxs sizin dostunuz da deyil və siz onun dostluğuna güvənərək “Yaxşı, biz bunu dinləyək” deyə bilməzsiniz. Xeyr, o, sizin dostunuz deyil, amma düşməniniz də deyil. Onun düşmənçiliyi də sübuta yetirilməyib.
Lakin bu, tənqiddir, iraddır. Buna da qulaq asmaq lazımdır. Ola bilsin ki, bu tənqidlərin arasında bizim üçün faydalı olan və işimizə yarayacaq bir fikir var. Hər halda, tənqidlərə geniş dünyagörüşü və açıq ürəklə yanaşmaq lazımdır. (07.09.2009)
Ədalətli və prinsiplərə əsaslanan tənqid – sistemin əsaslarını qorumaqda medianın missiyasıdır
Bir şəxs və ya qurumu tənqid edərkən ədalətsizliyə yol verməməliyik. Ədalətli olmaq, ədalətlə davranmaq və ədalətli danışmaq lazımdır.
Əgər kiminləsə düşmənsinizsə, bu, hətta düşmənə qarşı belə ədalətsizlik və insafsızlıq etməyinizə səbəb olmamalıdır.
Mənim narahatlığım tənqidin özündən deyil. Biri tənqid edir, digəri də ona cavab verir. Mənim narahatlığım cəmiyyətdə insafsızlıq və ədalətsizlik əxlaqının yayılmasındandır.
Biz heç bir halda tənqid etməyi müxalifət və ya qarşıdurma hesab etmirik. Lakin tənqid prinsiplər çərçivəsində olmalıdır. Əgər belə olarsa, bu, heç də zərərli müxalifət deyil.
Prinsiplər çərçivəsi inqilabın prinsipləridir. İnqilabın prinsipləri isə şəxsi zövq və yanaşmalardan asılı deyil.
Məhz buna görə media nümayəndələrinin, xüsusilə də jurnalistlərin üzərinə mühüm bir məsuliyyət düşür və bu məsuliyyət onları sistemin əsaslarını və mədəni sərhədləri qoruma sahəsində öncüllərə çevirir. (29.05.2013)
Rəyiniz